Danıştay: 4483 Sayılı Kanun Kapsamında Ön İncelemede Hukukilik Denetimi Yapılamaz
Danıştay Birinci Daire, 4483 sayılı Kanun kapsamında yapılan ön incelemelerde hukukilik denetimi yapılamayacağını, yalnızca eylemin ceza hukuku bakımından makul suç şüphesi taşıyıp taşımadığının incelenebileceğini vurguladı.
Karar Bilgileri
-
Daire: Danıştay Birinci Daire
-
Esas No: 2022/2130
-
Karar No: 2022/2199
-
Karar Tarihi: 29.12.2022
-
Kanun: 4483 sayılı Memurlar ve Diğer Kamu Görevlilerinin Yargılanması Hakkında Kanun
Olayın Konusu Ne?
Balıkesir’in Erdek ilçesinde belediye yetkilileri hakkında, ruhsatsız ve imara aykırı yapıların yıkım sürecinde 1 aylık yasal sürenin beklenmeden yıkım yapıldığı, takdir yetkisinin eşitliğe aykırı ve kişiye özel kullanıldığı iddiasıyla soruşturma izni verilmişti.
İtiraz üzerine dosya Danıştay Birinci Daire tarafından incelendi.
Danıştay’ın Kritik Tespiti
Danıştay, 4483 sayılı Kanun kapsamında yapılan incelemelerde:
-
İdari işlemlerin hukuka uygun olup olmadığının denetlenemeyeceğini,
-
Takdir yetkisinin yerinde kullanılıp kullanılmadığının değerlendirilemeyeceğini,
-
Eşitlik ilkesine aykırılık gibi idari yargıya özgü denetim konularının incelenemeyeceğini,
açıkça ortaya koydu.
Daireye göre:
Ön incelemede yapılacak değerlendirme yalnızca, kamu görevlilerinin eylemlerinin ceza hukuku bakımından soruşturulmaya değer, makul bir suç şüphesi içerip içermediğinin tespitiyle sınırlıdır.
İmar Kanunu Hükmü ve Bilirkişi Raporu
Dosyada, söz konusu yapıların ruhsata bağlanmasının mümkün olmadığı belirtilmiştir.
Bu kapsamda:
-
3194 sayılı İmar Kanunu’nun 32/6. maddesi gereği
-
Ruhsata bağlanması mümkün olmayan yapılarda 1 aylık süre beklenmeden yıkım yapılabileceği
tespit edilmiştir.
Bilirkişi raporunda da yıkım işleminin mevzuata uygun olduğu belirtilmiştir.
Ayrıca başka bir taşınmazda da aynı uygulamanın yapıldığı, dolayısıyla kişiye özel bir uygulama bulunmadığı ifade edilmiştir.
Sonuç: Soruşturma İzni Kaldırıldı
Danıştay Birinci Daire;
-
Makul suç şüphesi bulunmadığına,
-
İsnat edilen eylemlerin ceza soruşturmasını gerektirecek nitelikte olmadığına,
karar vererek İçişleri Bakanının soruşturma izni verilmesine ilişkin kısmını kaldırdı.
Karar oybirliğiyle ve kesin olarak verildi.
Kararın Önemi
Bu karar, 4483 sayılı Kanun uygulamalarında önemli bir içtihat niteliği taşımaktadır.
Özellikle şu hususu netleştirmektedir:
✅ Ön inceleme bir “mini idari dava” değildir.
✅ Hukukilik denetimi idari yargının konusudur.
✅ Ön inceleme sadece ceza hukuku açısından makul şüphe araştırmasıdır.
T.C.
D A N I Ş T A Y
BİRİNCİ DAİRE
Esas No : 2022/2130
Karar No : 2022/2199
K A R A R
Haklarında Ön İnceleme Yapılanlar :
1- ... - Balıkesir İli, Erdek Belediye Başkan Vekili
2- ... - Aynı Belediyede Başkan Yardımcısı
3- ... - Aynı Belediyede Fen İşleri Müdürü
4- ... - Aynı Belediyede İmar ve Şehircilik Müdürü Vekili
İtiraz Edilen Karar : Haklarında ön inceleme yapılanlardan ... için soruşturma izni verilmemesine, diğerleri için soruşturma izni verilmesine ilişkin İçişleri Bakanının 18.5.2022 tarih ve Mül.Tef.Ku.Bşk.2022/159 sayılı kararı.
Karara İtiraz Edenler : Haklarında soruşturma izni verilenlerin tümü.
Soruşturulacak Eylem : Erdek İlçesi, Ormanlı Mahallesi, ... ada, ... parsel sayılı taşınmaz üzerinde şikayetçi tarafından imara aykırı ve ruhsatsız olarak inşa edilen yapıların yıkımına ilişkin Belediye Encümeninin 15.10.2020 tarih, 2020/484 ve 485 sayılı, 10.11.2020 tarih, 2020/599 ve 2020/601 sayılı kararlarının yapı sahibine tebliğinden itibaren yapıların imara uygun hale getirilebilmesi için beklenilmesi gereken 1 aylık sürenin dolması beklenmeden yapıların yıkımlarını gerçekleştirerek, yıkım kararı verilen diğer yapıların yıkımı için alınan kararları bazı gerekçelerle yerine getirmeyip şikayetçinin yapılarını yıkmak suretiyle idarenin takdir yetkisini hukuka aykırı olarak kullanarak eşitliğe aykırı ve kişiye özel uygulama
Danışma ve İdari Uyuşmazlıklar ile Memurlar ve Diğer Kamu Görevlilerinin Yargılanmalarına İlişkin Kararlar Birinci Daire
yapmak, şikayetçinin 1 aylık süre içerisinde yapıların imara aykırılıklarını gidererek daha az imar para cezası ödeme imkanını ortadan kaldırmak suretiyle mağduriyetine neden olmak.
Eylem Tarihi : 2020 Yılı.
İçişleri Bakanlığının 28.11.2022 tarih ve 64353 sayılı yazısı ekinde gönderilen dosya, İçişleri Bakanının 18.5.2022 tarih ve Mül.Tef.Ku.Bşk.2022/159 sayılı kısmen soruşturma izni verilmesine, kısmen soruşturma izni verilmemesine ilişkin kararı ve bu karara haklarında soruşturma izni verilenler tarafından yapılan itirazlar, Tetkik Hakimi Meryem Budak'ın açıklamaları dinlenildikten sonra, 4483 sayılı Memurlar ve Diğer Kamu Görevlilerinin Yargılanması Hakkında Kanun uyarınca incelendi;
Gereği Görüşülüp Düşünüldü :
Dairemiz tarafından 4483 sayılı Kanun uyarınca incelenen dosyalarda, yargısal denetim, hukukilik denetimi yapılmadığı, sadece makul suç şüphesi olup olmadığı noktasında kanaate varabilmek adına bazı hususların incelendiği, buna rağmen, yetkili merci kararında idari işlemlerle ilgili iptal davalarında göz önüne alınması gereken takdir yetkisinin hukuka uygun kullanılmadığı, bu yetkinin ilgililerce eşitliğe aykırı ve kişiye özel olarak uygulandığı, idari işlemlerin öngörülebilir ve istikrarlı olması gerektiği, idarenin işlemlerinde çelişkiden uzak ve tutarlı olması gerektiği, salt takdir yetkisinden bahisle yıkım kararının kişiye encümen kararı ile tanınan süreden önce gerçekleştirilmesinin mümkün olmayacağı gibi hususlara değinildiği, oysa bu hususların, yani hukukilik denetiminin idari yargı mercilerinde görülen davalarda dikkate alındığı, Danıştayın idari dairesi olan Birinci Dairenin incelemelerinde hukukilik denetiminin yapılmadığı açıktır.
Bu bağlamda, ruhsatsız ve mevzuata aykırı yapıların yıkımına ilişkin Belediye Encümeninin 15.10.2020 tarih, 2020/484 ve 485 sayılı, 10.11.2020 tarih, 2020/599 ve 2020/601 sayılı kararlarında, söz konusu yapıların ruhsata bağlanması mümkün olmayan yapılardan olduğunun belirtildiği, ön inceleme kapsamında alınan bilirkişi raporunda ise, 3194 sayılı İmar Kanununun 32/6’ncı maddesinde düzenlenen, "İdare tarafından ruhsata bağlanamayacağı veya aykırılıkların giderilemeyeceği tespit edilen yapıların ruhsatı üçüncü fıkrada düzenlenen bir aylık süre beklenmeden iptal edilir ve mevzuata aykırı imalatlar hakkında beşinci fıkra hükümleri uygulanır." hükmü gereğince 1 aylık süre beklenmeden yapılan yıkımda usulsüzlük olmadığı, söz konusu taşınmaz ile birlikte Yukarı Yapıcı Mahallesi, Belkıs Düzler Mevkii, Kyzikos Antik Kenti, 1. derece arkeolojik sit alanı içerisinde kalan ... pafta, ... ada, ... parsel sayılı taşınmaz üzerinde inşa edilen ruhsatsız ve mevzuata aykırı yapı için de aynı usulün uygulandığı, şikayetçinin taşınmazına özel, farklı bir uygulamanın yapılmadığı hususlarının belirtildiği, buna göre, şikayetçinin yapılardaki imara aykırılığı gidermesinin mümkün olmadığı, bu sebeple de daha az imar para cezası ödeme imkanı bulunmadığı, bu nedenlerle ilgililere isnat edilen eylemin, haklarında soruşturma yapılmasını gerektirecek nitelikte olmadığı anlaşıldığından, itirazların kabulüyle İçişleri Bakanının 18.5.2022 tarih ve Mül.Tef.Ku.Bşk.2022/159 sayılı kararının; belirtilen ..., ... ve ... için soruşturma izni verilmesine ilişkin kısmının kaldırılmasına,
Dosyanın karar ekli olarak İçişleri Bakanlığına, kararın birer örneğinin itiraz edenlere gönderilmesine 29.12.2022 tarihinde oybirliğiyle kesin olarak karar verildi.
