Danıştay: Yurt Dışı Görevdeki Parasal Haklar Bilirkişi Raporu Tarihindeki Kurdan Hesaplanamaz

Danıştay İkinci Dairesi, yurt dışında görev yapan bir kamu görevlisinin mahrum kaldığı parasal hakların hesaplanmasında, bilirkişi raporunun düzenlendiği tarihteki Merkez Bankası döviz satış kurunun esas alınmasını hukuka aykırı buldu. Daire, hesaplamanın Türk Lirası üzerinden, ödemelerin yapılması gereken tarihler ve ilgili kur tarihleri belirlenerek yapılması gerektiğine karar verdi.

Danıştay İkinci Dairesi, Dışişleri Bakanlığında görev yapan bir personelin yurt dışı görevinin sonlandırılması nedeniyle mahrum kaldığı parasal haklara ilişkin uyuşmazlıkta önemli bir değerlendirmede bulundu.

Davacı, Buenos Aires Büyükelçiliğinde Büyükelçilik Birinci Müsteşarı olarak görev yapmakta iken 26/06/2019 tarihli ve 2019/154 sayılı Cumhurbaşkanlığı işlemiyle merkeze atanmıştı. Açılan iptal davası sonucunda Ankara Bölge İdare Mahkemesi, 09/12/2021 tarihli kararıyla (E:2021/4811, K:2021/3955) işlemi iptal etti ve davacının yurt dışı görevinin sonlandırılması nedeniyle yoksun kaldığı parasal hak kayıplarının yasal faiziyle birlikte ödenmesine hükmetti. Karar uygulanmadığı iddiasıyla maddi tazminat davası açıldı.

Tazminat davasında, davacının Eylül 2019 - Ağustos 2022 döneminde yurt dışında görev yapmaya devam etmesi halinde elde edeceği parasal hakların hesaplanması için bilirkişi incelemesi yaptırıldı.

Bilirkişi, bu döneme ilişkin sabit ve yan ödemeler dahil döviz cinsinden parasal hakları 315.182,64 USD olarak belirledi. Bu tutar, bilirkişi raporunun düzenlendiği tarihteki T.C. Merkez Bankası döviz satış kuruyla 8.789.340,70 TL olarak hesaplandı. Rapora göre davacıya merkezdeki görevi karşılığında 479.443,04 TL ödenmiş, idare ayrıca yoksun kalınan maaş ödemeleri ile işlemiş faiz karşılığında 3.271.310,91 TL ödeme yapmıştı. Ücret farkı 5.038.586,75 TL olarak tespit edildi. Davacı merkezdeki görevine karşılık aldığı 479.443,04 TL'yi idareye iade ettiğinden, mahrum kalınan parasal hak 5.518.029,79 TL kabul edildi.

Ankara 3. İdare Mahkemesi, 09/11/2023 tarihli kararıyla (E:2022/1401, K:2023/2145) davayı kabul ederek 5.518.029,79 TL'nin, içerdiği her bir ödemenin ödenmesi gereken tarihten itibaren işleyecek yasal faiziyle birlikte davacıya ödenmesine karar verdi. Ankara Bölge İdare Mahkemesi 1. İdari Dava Dairesi de 25/09/2024 tarihli kararıyla (E:2024/682, K:2024/3300) istinaf başvurusunu reddetti.

Danıştay'dan Astsubay Adayları İçin Emsal Karar

İçeriği Görüntüle

Dışişleri Bakanlığı karara itiraz etti

Dışişleri Bakanlığı temyiz başvurusunda, diplomatik personelin maaşlarının da diğer kamu personeli gibi Türk Lirası üzerinden tahakkuk ettirildiğini, tahakkuk eden tutarların her ay Merkez Bankasına gönderilerek ülkeler itibarıyla belirlenen döviz cinsinden yurt dışındaki personele ödendiğini belirtti.

Bakanlığa göre TL olarak tahakkuk ettirilen maaşın bilirkişi tarafından önce USD cinsinden hesaplanıp tekrar TL'ye çevrilmesi hukuka uygun değildi. Ayrıca zararın doğduğu tarih bilirkişi raporunun düzenlendiği tarih olmadığından, uyuşmazlıkla ilgisi bulunmayan bu tarihteki kurun esas alınması davacının gerçek zararının üzerinde bir sonuç doğurabilirdi. Bakanlık, 2022 yılı Eylül ayından sonra meydana gelen kur farkının da mahrum kalınan parasal hak sayılamayacağını ileri sürdü.

Danıştay: Yurt dışı aylıklarının hukuki hesabı TL üzerinden yapılmalı

Danıştay İkinci Dairesi, 657 sayılı Devlet Memurları Kanunu'nun yurt dışı aylıklarına ilişkin hükümlerini ve Sürekli Görevle Yurt Dışında Bulunan Memurlara Ödenecek Aylıklara İlişkin Karar'ı birlikte değerlendirdi.

657 sayılı Kanun'un 156. maddesine göre yurt dışı kuruluşlarındaki memurların aylıkları, yurt içindeki brüt aylık tutarın Cumhurbaşkanı tarafından belirlenecek emsal ile çarpılması sonucu bulunan miktar üzerinden ödenir. 157. madde ise katsayıların ülkenin ekonomik durumu, para ve geçim şartları ile memurun temsil görevi ve aile yükümlülüğü gözetilerek saptanmasını düzenler. Sürekli Görevle Yurt Dışında Bulunan Memurlara Ödenecek Aylıklara İlişkin Karar'ın 1. maddesi yurt dışı aylıklarının ülke gruplarında yer alan döviz cinsi esas alınarak ödenmesini, 6. maddesi ise transfer edilecek yabancı para miktarlarını sabit tutmak amacıyla Karar'daki kurlar ile transfer anındaki kurlar arasındaki farkın ilgili kurumca ödenmesini öngörür.

Daireye göre yurt dışında sürekli görev yapan memurların aylıkları Türk Lirası üzerinden hesaplanıp tahakkuk ettirilmekte ve kurum bütçelerine yansıtılmakta, aylıklar ise ilgili döviz cinsi esas alınarak ödenmektedir. Kur farkları da Türk Lirası olarak ödenmektedir.

Bu nedenle Danıştay, davacının mahrum kaldığı parasal hakların önce bilirkişi raporu tarihindeki kura göre USD olarak belirlenmesini, ardından TL karşılığının ödenmesini hukuka uygun bulmadı. Kararda şu değerlendirmeye yer verildi:

"davacının mahrum kaldığı parasal haklarının; ödenmesi gereken tarihlerden itibaren işletilecek yasal faiziyle birlikte, yukarıda aktarılan mevzuat uyarınca Türk Lirası üzerinden ve kur tarihleri belirlenerek hesap edilmesi gerekirken"

Daire, bilirkişi raporu tarihindeki kura göre USD olarak belirleme yoluna gidilmesinde hukuki isabet görmedi.

Bölge İdare Mahkemesi kararı bozuldu

Danıştay İkinci Dairesi, Dışişleri Bakanlığının temyiz istemini kabul ederek Ankara Bölge İdare Mahkemesi 1. İdari Dava Dairesinin kararını 2577 sayılı İYUK'un 49. maddesinin 2/b fıkrası uyarınca bozdu. Dosya, 50. maddenin 2. fıkrası gereğince yeniden karar verilmek üzere kararı veren daireye gönderildi. Karar düzeltme yolu kapalı olmak üzere, karar 11/03/2025 tarihinde oybirliğiyle verildi.

Kararın önemi

Danıştay'ın bu kararı, yurt dışı görev nedeniyle mahrum kalınan parasal hakların hesaplanmasında tek bir tarihteki döviz kurunun tüm döneme geriye dönük uygulanamayacağını ortaya koyması bakımından önem taşıyor.

Özellikle birden fazla yılı kapsayan parasal hak kayıplarında, bilirkişi raporu tarihindeki kur yerine her bir ödemenin hukuken yapılması gereken tarihinin ve o tarihe ilişkin kurun dikkate alınması gerekiyor. Bu yaklaşım, yurt dışı aylıklarının TL üzerinden tahakkuk ettirilip döviz cinsi üzerinden ödenmesi ve kur farklarının TL olarak karşılanması sistemiyle de uyumlu.

Karar: Danıştay İkinci Daire, E. 2024/4968, K. 2025/951, 11.03.2025.

Karar Metni

T.C. DANIŞTAY İKİNCİ DAİRE
Esas No: 2024/4968
Karar No: 2025/951

TEMYİZ EDEN (DAVALI): Dışişleri Bakanlığı
VEKİLİ: Av. …
KARŞI TARAF (DAVACI): …
VEKİLİ: Av. …

İSTEMİN KONUSU: Ankara Bölge İdare Mahkemesi 1. İdari Dava Dairesince verilen 25/09/2024 günlü, E:2024/682, K:2024/3300 sayılı kararın, dilekçede yazılı nedenlerle 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 49. maddesi uyarınca temyizen incelenerek bozulması isteminden ibarettir.

YARGILAMA SÜRECİ:

Dava Konusu İstem: Davacı tarafından, Buenos Aires Büyükelçiliğinde "Büyükelçilik Birinci Müsteşarı" olarak görev yapmakta iken, 26/06/2019 günlü, 2019/154 sayılı Cumhurbaşkanlığı işlemiyle merkeze atanması üzerine açılan dava sonucunda; söz konusu işlemin iptaline, merkeze atandığı tarihten itibaren yurt dışı görevinin sonlandırılması nedeniyle yoksun kaldığı parasal hak kayıplarının, yasal faiziyle birlikte ödenmesine karar verilmesine rağmen, söz konusu yargı kararının uygulanmadığı ileri sürülerek, fazlaya ilişkin haklar saklı kalmak kaydıyla 5.793 USD karşılığı 100.000.-TL (ıslah sonrası 5.518.029,79 TL) maddi tazminatın, karar tarihindeki kur üzerinden hesaplanarak, merkeze alındığı tarihten itibaren işleyecek yasal faizi ile birlikte kendisine ödenmesine karar verilmesi istemiyle dava açılmıştır.

İlk Derece Mahkemesi Kararının Özeti: Ankara 3. İdare Mahkemesinin 09/11/2023 günlü, E:2022/1401, K:2023/2145 sayılı kararıyla uyuşmazlığın çözümü için gerekli görüldüğünden, davacının, Buenos Aires Büyükelçiliğindeki görevine, asgari süre olan 4 yıl boyunca devam etmiş olsaydı alacağı maaş ile sabit ödemelerine ilişkin hesaplamanın yapılması amacıyla bilirkişi incelemesi yaptırılmasına karar verildiği, bilirkişi tarafından düzenlenen raporda; davacının Eylül 2019 - Ağustos 2022 tarihleri arasındaki dönem için döviz cinsinden alması gereken parasal hakların (sabit ve yan ödeme dahil) 315.182,64 USD olduğu, bu tutarın, bilirkişi raporu tarihindeki T.C. Merkez Bankası döviz satış kuruna göre Türk Lirası karşılığının 8.789.340,70 TL olduğu, davacıya merkezdeki görevi karşılığında 479.443,04 TL ödendiği, ayrıca, davalı idarece, yoksun kalınan maaş ödemeleri ile ödeme tarihine kadar işlemiş olan faiz tutarına karşılık 3.271.310,91 TL ödeme yapıldığı, ücret farkının 5.038.586,75 TL olarak tespit edildiği hususlarına yer verildiğinin görüldüğü, öte yandan; davacının, merkezdeki görevine karşılık olarak ödenen 479.443,04 TL'nin davalı idareye iade edildiği, bu durumda, davacının merkeze atandığı tarihten itibaren yurt dışı görevinin sonlandırılması nedeniyle 5.518.029,79 TL parasal haktan yoksun kaldığı anlaşıldığından, anılan tutarın yasal faiziyle birlikte davalı idare tarafından davacıya ödenmesi gerektiği sonucuna varıldığı gerekçesiyle davanın kabulüne, 5.518.029,79 TL'nin, içerdiği her bir ödemenin, ödenmesi gerektiği tarihten itibaren işleyecek yasal faiziyle birlikte, davalı idare tarafından davacıya ödenmesine karar verilmiştir.

Bölge İdare Mahkemesi Kararının Özeti: Ankara Bölge İdare Mahkemesi 1. İdari Dava Dairesinin temyize konu kararıyla; istinaf başvurusuna konu kararın usul ve hukuka uygun olduğu ve kaldırılmasını gerektiren bir neden bulunmadığı gerekçesiyle istinaf başvurusunun reddine hükmedilmiştir.

TEMYİZ EDENİN İDDİALARI: Davalı idare tarafından; davacıya ödenmesine hükmedilen meblağın USD olarak hesaplanmasının ve sonrasında TL'ye çevrilmesinin hukuka aykırı olduğu, tüm kamu personeli gibi diplomatik personelin maaşlarının da TL üzerinden tahakkuk ettirildiği, tahakkuk ettirilen tutarların, her ay T.C. Merkez Bankasına gönderilerek, ülkeler itibarıyla belirlenen döviz cinsinden, yurtdışındaki personele ödendiği, davacının, bu şekilde TL olarak tahakkuk ettirilen maaşının, bilirkişi tarafından, USD cinsinden hesaplanılarak tekrar TL'ye çevrilmesinin hukuka uygun olmadığı, öte yandan; zararın doğduğu tarihin, bilirkişi raporunun tanzim edildiği tarih olmadığı, uyuşmazlık konusu olay ile herhangi bir ilgisi bulunmayan bu tarihteki kur esas alınarak hesaplama yapılmasının da hukuka uygun olmadığı, zararın hangi tarihte doğduğu hususunun çelişkili olduğu, 2022 yılı Eylül ayından sonra meydana gelen döviz kuru farkının, davacının mahrum kaldığı parasal hakkı olarak değerlendirilmesine hukuken olanak bulunmadığı ileri sürülmektedir.

KARŞI TARAFIN CEVABI: Davacı tarafından; bilirkişi raporundaki tüm değerlendirme ve hesaplamaların hukuka uygun olduğu, davalı idarenin temyiz isteminin reddi gerektiği yolunda cevap verilmiştir.

DANIŞTAY TETKİK HAKİMİ: Murat İnci

DÜŞÜNCESİ: Temyiz istemine konu edilen Bölge İdare Mahkemesi kararının bozulması gerektiği düşünülmektedir.

TÜRK MİLLETİ ADINA

Karar veren Danıştay İkinci Dairesince, Tetkik Hakiminin açıklamaları dinlendikten ve dosyadaki belgeler incelendikten sonra, davacının duruşma istemi 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 17. maddesinin 2. fıkrası uyarınca yerinde görülmeyerek ve dosyanın tekemmül ettiği anlaşıldığından, davalı idarenin yürütmenin durdurulması istemi hakkında bir karar verilmeksizin gereği görüşüldü:

İNCELEME VE GEREKÇE:

MADDİ OLAY: Davacı tarafından, Buenos Aires Büyükelçiliğinde "Büyükelçilik Birinci Müsteşarı" olarak görev yapmakta iken, 26/06/2019 günlü, 2019/154 sayılı Cumhurbaşkanlığı işlemiyle merkeze atanması üzerine açılan dava sonucunda; Ankara Bölge İdare Mahkemesinin 09/12/2021 günlü, E:2021/4811, K:2021/3955 sayılı kararıyla merkeze atandığı tarihten itibaren, yurt dışı görevinin sonlandırılması nedeniyle yoksun kaldığı parasal hak kayıplarının, yasal faiziyle birlikte ödenmesine karar verilmesine rağmen, söz konusu yargı kararının uygulanmadığı ileri sürülerek, fazlaya ilişkin haklar saklı kalmak kaydıyla 5.793 USD karşılığı 100.000.-TL (ıslah sonrası 5.518.029,79 TL) maddi tazminatın, karar tarihindeki kur üzerinden hesaplanarak, merkeze alındığı tarihten itibaren işleyecek yasal faizi ile birlikte kendisine ödenmesine karar verilmesi istemiyle temyizen incelenmekte olan dava açılmıştır.

İLGİLİ MEVZUAT: 657 sayılı Devlet Memurları Kanunu'nun "Kapsam" başlıklı 1. maddesinin 1. fıkrasında, "Bu Kanun, Genel ve Katma Bütçeli Kurumlar, İl Özel İdareleri, Belediyeler, İl Özel İdareleri ve Belediyelerin kurdukları birlikler ile bunlara bağlı döner sermayeli kuruluşlarda, kanunlarla kurulan fonlarda, kefalet sandıklarında veya Beden Terbiyesi Bölge Müdürlüklerinde çalışan memurlar hakkında uygulanır."; "Kapsam" başlıklı 146. maddesinin 1. fıkrasında, "Bu Kanunun birinci maddesinin birinci fıkrası kapsamına giren memurlar aylık, ücret, ödenek, hizmetle ilgili her çeşit ödeme ve bunların şekil ve şartları bakımından bu Kanundaki hükümlere, aynı maddenin ikinci fıkrası kapsamına giren memurlar özel kanunlardaki hükümlere tabidir."; "Memurlara ödenecek aylık tutarları" başlıklı 155. maddesinde, "Bu Kanun'un 36'ncı maddesinde yer alan sınıflara ait gösterge tablosundaki rakamların, genel bütçe kanununda o yıl için tespit edilen katsayı ile çarpılması sonunda bulunacak miktar, sınıfların derece ve kademelerindeki memurların aylık tutarlarını gösterir."; "Yurt dışında aylıklar" başlıklı 156. maddesinde, "Kurumların yurt dışı kuruluşlarına dahil kadrolarında görev alan Devlet memurlarının aylıkları, 155'inci maddeye göre tespit edilen brüt aylık tutarın, Cumhurbaşkanı tarafından tespit edilecek emsal ile çarpılmasından hasıl olacak miktar üzerinden ödenir. Asıl aylığın ödeme miktarı ile emsali tutarı arasındaki fark, her türlü vergiden müstesnadır."; "Dış memleketler aylık katsayısı" başlıklı 157. maddesinde, "156'ncı maddede yazılı katsayılar her yabancı memleketin ekonomik durumu, para ve geçim şartları ile memurun temsil görevi ve aile yükümlülüğü göz önünde tutulmak suretiyle saptanır ve aynı usul uyarınca değiştirilir."; "Sürekli görevle yurt dışında bulunan memurların aylıkları" başlıklı 180. maddesinin 1. fıkrasında, "Sürekli görevle yurt dışına atanan memurların aylıkları görevlerine başladıkları tarihten itibaren; sürekli görevle yurt dışına gönderilen veya kurumların yurt dışı kuruluşlarına dahil kadrolarında görev alan memurlardan görevlerine başladıktan sonra yurt içinde veya yurt dışında başka bir göreve atananların aylıkları ise atanma emrinin tebliği tarihini izleyen onbeşinci gün sonuna kadar 156'ncı maddedeki esaslara göre ödenir." hükümlerine yer verilmiştir.

Sürekli Görevle Yurt Dışında Bulunan Memurlara Ödenecek Aylıklara İlişkin Karar'ın 1. maddesinde, aylıkların ödenmesinde; 657 sayılı Kanun'un 43. maddesinin (A) bendinde yer alan aylık gösterge tablosunun, söz konusu tablodaki rakamların aylık tutara çevrilmesinde uygulanacak 0,073737 aylık katsayısının, bu maddede belirtilen döviz kurlarının, bu Karar'a ekli cetvelde yer alan emsal katsayıların uygulanacağı, bu Karar uyarınca ilgili ülkelerde ödenecek yurt dışı aylıklarının, bu Karar'a ekli "Yurt Dışı Aylıklarına Esas Ülke Grupları"nda yer alan döviz cinsi esas alınarak ödeneceği; 6. maddesinde, sürekli görevle yurt dışında bulunan memurlara, yurt dışında yer aldıkları kadro, derece ve kademelerinin (657 sayılı Kanun'un 45'inci maddesine göre atananlarda kazanılmış hak aylık ve derecelerinin) göstergeleri ve bu Karar hükümleri göz önünde tutularak transfer edilecek yabancı para miktarlarını sabit tutmak amacıyla bu Karar'da belirtilen kurlar ile transfer anındaki kurlar arasındaki farkın ilgili kurumca ödeneceği, yeni kurların tespitinden doğacak kur farklarının "para değeri değişikliğinden doğan fark" başlıklı bir sütunda gösterilmek şartıyla aynı şekilde ödeneceği düzenlenmiştir.

HUKUKİ DEĞERLENDİRME: Yukarıda hükümlerine yer verilen mevzuatın incelenmesinden; yurt dışında sürekli görev yapan Devlet memurlarına ödenecek aylıkların Türk Lirası üzerinden hesap edilerek, tahakkuk ettirileceğinin ve kurum bütçelerine yansıtılacağının; yurt dışı aylıklarının, "Yurt Dışı Aylıklarına Esas Ülke Grupları"nda yer alan döviz cinsi esas alınarak ödeneceğinin; transfer edilecek yabancı para miktarlarını sabit tutmak amacıyla Sürekli Görevle Yurt Dışında Bulunan Memurlara Ödenecek Aylıklara İlişkin Karar'da belirtilen kurlar ile transfer anındaki kurlar arasındaki farkın ilgili kurumca Türk Lirası olarak ödeneceğinin, yeni kurların tespitinden doğacak kur farklarının "para değeri değişikliğinden doğan fark" başlıklı bir sütunda gösterilmek suretiyle aynı şekilde Türk Lirası olarak ödeneceğinin düzenlendiği anlaşılmaktadır.

Buna göre; yurt dışında sürekli görev yapan Devlet memurlarına ödenen aylıkların, yukarıda belirtilen mevzuat uyarınca, Türk Lirası üzerinden hesap edilerek, tahakkuk ettirildiği ve kurum bütçelerine yansıtıldığı hususları ile Danıştay İkinci Dairesinin 18/01/2023 günlü, E:2022/2109, K:2023/237 sayılı kararıyla onanarak kesinleşen Ankara Bölge İdare Mahkemesi 1. İdari Dava Dairesince verilen 25/09/2024 günlü, E:2024/682, K:2024/3300 sayılı karar dikkate alındığında, davacının mahrum kaldığı parasal haklarının; ödenmesi gereken tarihlerden itibaren işletilecek yasal faiziyle birlikte, yukarıda aktarılan mevzuat uyarınca Türk Lirası üzerinden ve kur tarihleri belirlenerek hesap edilmesi gerekirken; davacının, Eylül 2019 - Ağustos 2022 tarihleri arasındaki dönem için döviz cinsinden alması gereken parasal hakların (sabit ve yan ödeme dahil), bilirkişi raporu tarihindeki T.C. Merkez Bankası döviz satış kuruna göre USD olarak belirlenip, Türk Lirası karşılığının davacıya ödenmesi yolundaki kararda hukuki isabet görülmemiştir.

KARAR SONUCU: Açıklanan nedenlerle;

1. DAVALI İDARENİN TEMYİZ İSTEMİNİN KABULÜNE,
2. Ankara Bölge İdare Mahkemesi 1. İdari Dava Dairesince verilen 25/09/2024 günlü, E:2024/682, K:2024/3300 sayılı kararın, 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 49. maddesinin 2/b fıkrası uyarınca BOZULMASINA,
3. 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 6545 sayılı Kanun'la değişik 50. maddesinin 2. fıkrası gereğince ve yukarıda belirtilen hususlar da gözetilerek yeniden bir karar verilmek üzere dosyanın, kararı veren Ankara Bölge İdare Mahkemesi 1. İdari Dava Dairesine gönderilmesine,
4. 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'na 6545 sayılı Kanun'un 27. maddesi ile eklenen Geçici 8. maddesi uyarınca karar düzeltme yolu kapalı olmak üzere, 11/03/2025 tarihinde oybirliğiyle karar verildi.