Danıştay'dan Yetim Aylığı Hakkında Emsal Karar: Muhtaçlık Kararları Geriye Dönük İptal Edilemez
Danıştay 12. Dairesi, yetim aylığı alan kişilerin muhtaçlık durumlarının değerlendirilmesine ilişkin önemli bir karar vererek, muhtaçlık kararlarının geriye dönük olarak iptal edilemeyeceğini hükme bağladı.
1995 yılında babasının vefatı nedeniyle muhtaçlık kararına istinaden yetim aylığı bağlanan bir kişinin, 2004-2015 yılları arasında sigortalı olarak çalıştığının tespit edilmesi üzerine SGK (Sosyal Güvenlik Kurumu), İskenderun Kaymakamlığı'ndan muhtaçlık kararının 2004 tarihinden itibaren kaldırılmasını talep etti.
Kaymakamlık, geriye dönük karar alınamayacağı gerekçesiyle bu talebi reddetti. Bunun üzerine SGK tarafından açılan davada İdare Mahkemesi, kaymakamlığın kararını hukuka uygun buldu.
Danıştay'ın Gerekçesi
Danıştay 12. Dairesi, İdare Mahkemesi kararını onaylarken şu önemli ilkeyi belirledi:
5434 sayılı T.C. Emekli Sandığı Kanunu'nun 108. maddesi uyarınca:
- Muhtaçlık durumu yeniden değerlendirilirken, karar tarihi itibarıyla değerlendirme yapılır
- Karar tarihinden önceki döneme ilişkin geçmişe dönük belirleme yapılamaz
- Muhtaçlık kararları ancak ileriye yönelik tespit içerebilir
Kararın Önemi
Bu karar, sosyal güvenlik hukuku açısından emsal nitelikte. Danıştay, yetim aylığı ve diğer sosyal yardım ödemelerinde muhtaçlık değerlendirmelerinin sadece karar tarihinden itibaren geçerli olabileceğini, geçmiş dönemler için hak sahiplerinden geri ödeme talep edilemeyeceğini açıklığa kavuşturdu.
Karar, 5 Haziran 2023 tarihinde oybirliğiyle alındı ve 15 gün içinde karar düzeltme yolu açık olduğu belirtildi.
Danıştay 12. Daire Başkanlığı 2023/552 E. , 2023/3124 K.
"İçtihat Metni"
T.C.
D A N I Ş T A Y
ONİKİNCİ DAİRE
Esas No : 2023/552
Karar No : 2023/3124
TEMYİZ EDEN (DAVALI) : … Kaymakamlığı / ...
KARŞI TARAF (DAVACI) : …
VEKİLİ : Av. …
İSTEMİN KONUSU : ... İdare Mahkemesinin .. tarih ve E:…, K:… sayılı kararının temyizen incelenerek bozulması istenilmektedir.
YARGILAMA SÜRECİ :
Dava konusu istem: SGK tarafından, İskenderun Kaymakamlığının 29/03/1995 tarihli muhtaçlık kararına istinaden babasından dolayı yetim aylığı bağlanan ...'ın, 30/04/2004 tarihinden sonra prim yatırmak suretiyle sigortalı olarak çalıştığının tespit edildiğinden bahisle, söz konusu muhtaçlık kararının 01/05/2004 tarihinden itibaren kaldırılması talebiyle yapılan başvurunun reddine ilişkin 09/04/2015 tarihli işlemin iptali istenilmiştir.
İlk Derece Mahkemesi kararının özeti: ... İdare Mahkemesince, Danıştay Onikinci Dairesinin 22/11/2021 tarih ve E:2018/5495 K:2021/5963 sayılı bozma kararına uyularak; dosyanın incelenmesinden; vefat eden babasından dolayı 29/03/1995 tarihli muhtaçlık kararına istinaden yetim aylığı bağlanan ilgili ...'ın, 01/05/2004 - 23/03/2015 tarihleri arasında sigortalı olarak çalıştığının anlaşılması nedeniyle davacı idare tarafından, ilgilinin durumu yeniden incelenmek suretiyle anılan tarihler arasındaki dönem için muhtaçlığının iptal edildiğine ilişkin yeni tarihli kararın gönderilmesi talebiyle yapılan 24/03/2015 tarihli başvurunun, İskenderun Kaymakamlığı tarafından tesis edilen dava konusu … tarih ve … Esas, … Karar numaralı işlem ile geriye dönük karar alınmasının mümkün olmadığından bahisle reddedilmesi üzerine bakılan davanın açıldığının anlaşıldığı, 5434 sayılı T.C. Emekli Sandığı Kanunu'nun 108. maddesi uyarınca, ilgililerin muhtaç olup olmama durumu yeniden değerlendirilecek ise de, il ya da ilçe idare kurulunca inceleme yapılarak verilecek kararda, karar tarihi itibarıyla muhtaçlık durumunun araştırılacağı, bu tarihten önceki döneme ilişkin bir belirlemenin ise yapılamayacağının açık olduğu; bu durumda, ilgili hakkındaki muhtaçlık durumunun, karar tarihi itibarıyla ileriye yönelik olarak bir tespit içermediği anlaşıldığından, İskenderun Kaymakamlığı tarafından tesis edilen dava konusu işlemde hukuka uygunluk bulunmadığı sonucuna varıldığı gerekçesiyle dava konusu işlemin iptaline karar verilmiştir.
TEMYİZ EDENİN İDDİALARI : Dava konusu işlemin hukuka ve mevzuata uygun olduğu belirtilerek, temyize konu kararın bozulması gerektiği ileri sürülmektedir.
KARŞI TARAFIN SAVUNMASI : Savunma verilmemiştir.
DANIŞTAY TETKİK HÂKİMİ : …
DÜŞÜNCESİ : Temyiz isteminin reddi ile usul ve yasaya uygun olan İdare Mahkemesi kararının onanması gerektiği düşünülmektedir.
TÜRK MİLLETİ ADINA
Karar veren Danıştay Onikinci Dairesince, Tetkik Hâkiminin açıklamaları dinlendikten ve dosyadaki belgeler incelendikten sonra gereği görüşüldü:
HUKUKİ DEĞERLENDİRME :
2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 6545 sayılı Kanun ile değişik 50. maddesinin dördüncü fıkrasında, Danıştayın bozma kararına uyulduğu takdirde, bu kararın temyiz incelemesinin bozma kararına uygunlukla sınırlı olarak yapılacağı hükmüne yer verilmiştir.
Temyizen incelenen kararda, İdare Mahkemesince bozma kararında belirtilen esaslara uyulduğu anlaşılmış olup, dilekçede ileri sürülen temyiz nedenleri kararın bozulmasını gerektirecek nitelikte görülmemiştir.
KARAR SONUCU :
Açıklanan nedenlerle;
1. Davalı idarenin temyiz isteminin reddine,
2. Dava konusu işlemin yukarıda özetlenen gerekçeyle iptali yolundaki ... İdare Mahkemesinin … tarih ve E:…, K:… sayılı temyize konu kararının ONANMASINA,
3. Temyiz giderlerinin istemde bulunan üzerinde bırakılmasına,
4. Dosyanın anılan Mahkemeye gönderilmesine,
5. 2577 sayılı Kanun'un (Geçici 8. maddesi uyarınca uygulanmasına devam edilen) 54. maddesinin birinci fıkrası uyarınca bu kararın tebliğ tarihini izleyen günden itibaren 15 (onbeş) gün içinde karar düzeltme yolu açık olmak üzere 05/06/2023 tarihinde oybirliğiyle karar verildi.
